Άγχος: συμπτώματα, αίτια και πώς βοηθά η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία
Το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού σε ό,τι αντιλαμβανόμαστε ως απειλή ή απαίτηση. Σε λογικά επίπεδα μας κινητοποιεί: μας βοηθά να προετοιμαστούμε, να προσέξουμε, να ανταποκριθούμε.
Γίνεται όμως πρόβλημα όταν ενεργοποιείται συχνά, διαρκεί πολύ, είναι δυσανάλογο με την πραγματική κατάσταση και αρχίζει να περιορίζει την καθημερινότητα — τη δουλειά, τις σχέσεις, τον ύπνο.
Συμπτώματα άγχους
Το άγχος εκφράζεται ταυτόχρονα σε τρία επίπεδα: στο σώμα, στη σκέψη και στη συμπεριφορά. Η αναγνώρισή τους είναι το πρώτο βήμα, γιατί πολλοί άνθρωποι αναζητούν αρχικά ιατρική εξήγηση για σωματικά συμπτώματα.
- Σωματικά: ταχυπαλμία, σφίξιμο στο στήθος ή στο στομάχι, μυϊκή ένταση, εφίδρωση, ζάλη, κόπωση.
- Γνωστικά: συνεχής ανησυχία, καταστροφικά σενάρια, δυσκολία συγκέντρωσης, αίσθηση ότι «κάτι κακό θα συμβεί».
- Συμπεριφορικά: αποφυγή καταστάσεων, αναβλητικότητα, υπερβολικοί έλεγχοι, αναζήτηση καθησυχασμού.
- Ύπνος: δυσκολία να κοιμηθείς ή αφυπνίσεις με σκέψεις που «τρέχουν».
Τι συντηρεί το άγχος
Στο γνωσιακό συμπεριφορικό μοντέλο, το άγχος δεν συντηρείται από το ίδιο το γεγονός αλλά από τον τρόπο που το ερμηνεύουμε και από αυτό που κάνουμε στη συνέχεια. Η υπερεκτίμηση του κινδύνου και η υποεκτίμηση της ικανότητάς μας να τον διαχειριστούμε δημιουργούν έντονη ενεργοποίηση.
Η αποφυγή και οι συμπεριφορές ασφαλείας φέρνουν άμεση ανακούφιση, όμως μακροπρόθεσμα ενισχύουν τον φόβο: ο εγκέφαλος δεν παίρνει ποτέ την πληροφορία ότι η κατάσταση ήταν διαχειρίσιμη. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος που περιγράφεται συστηματικά στη γνωσιακή βιβλιογραφία (Beck & Clark, 2010· Clark & Beck, 2023).
Πώς δουλεύουμε στη CBT
Η γνωσιακή συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είναι δομημένη, βραχείας έως μέσης διάρκειας και προσανατολισμένη σε στόχους. Στις πρώτες συνεδρίες χαρτογραφούμε μαζί τι πυροδοτεί το άγχος, ποιες σκέψεις εμφανίζονται και τι κάνεις για να το διαχειριστείς.
- Ψυχοεκπαίδευση για τον μηχανισμό του άγχους και της αντίδρασης «μάχης ή φυγής».
- Αναγνώριση και αξιολόγηση των αυτόματων σκέψεων, με εναλλακτικές πιο ρεαλιστικές ερμηνείες.
- Σταδιακή έκθεση στις καταστάσεις που αποφεύγεις, με ρυθμό που ορίζεις εσύ.
- Μείωση των συμπεριφορών ασφαλείας και της αναζήτησης καθησυχασμού.
- Τεχνικές ρύθμισης της διέγερσης και δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων.
- Πλάνο πρόληψης υποτροπής, ώστε τα εργαλεία να μένουν μαζί σου.
Τι δείχνει η έρευνα
Η CBT αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής για τις αγχώδεις διαταραχές σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του βρετανικού NICE, ενώ μετα-αναλύσεις δείχνουν σημαντική και διατηρούμενη μείωση των συμπτωμάτων σε ενήλικες (Carpenter et al., 2018· Hofmann et al., 2012).
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο στόχος δεν είναι να εξαφανιστεί το άγχος — είναι να πάψει να καθορίζει τις επιλογές σου.
Συχνές ερωτήσεις
- Πόσο διαρκεί η θεραπεία για το άγχος;
- Εξαρτάται από την εικόνα και τους στόχους. Τα πρωτόκολλα CBT για αγχώδεις δυσκολίες κινούνται συνήθως σε εβδομαδιαίες συνεδρίες για κάποιους μήνες, με επαναξιολόγηση της πορείας.
- Χρειάζομαι οπωσδήποτε φαρμακευτική αγωγή;
- Η απόφαση για φαρμακευτική αγωγή ανήκει σε ιατρό, συνήθως ψυχίατρο. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να γίνει είτε αυτόνομα είτε παράλληλα με αγωγή.
- Μπορούν οι συνεδρίες να γίνονται online;
- Ναι, οι συνεδρίες πραγματοποιούνται αποκλειστικά online για ενήλικες σε όλη την Ελλάδα και για ελληνόφωνους στο εξωτερικό.
Βιβλιογραφία
- NICE (2011, ενημ.). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113).
- Carpenter, J. K., et al. (2018). Cognitive behavioral therapy for anxiety and related disorders: A meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Depression and Anxiety, 35(6), 502–514.
- Hofmann, S. G., et al. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440.
- Clark, D. A., & Beck, A. T. (2023). Cognitive Therapy of Anxiety Disorders: Science and Practice. Guilford Press.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ψυχολογική εκτίμηση ή θεραπεία.
Θέλεις να το συζητήσουμε;
Είκοσι λεπτά στο τηλέφωνο, χωρίς χρέωση και χωρίς δέσμευση, για να δούμε αν ταιριάζουμε.