Κρίσεις πανικού: γιατί συμβαίνουν και πώς αντιμετωπίζονται
Η κρίση πανικού είναι ένα απότομο κύμα έντονου φόβου που κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά και συνοδεύεται από έντονα σωματικά συμπτώματα. Είναι εξαιρετικά δυσάρεστη, αλλά δεν είναι επικίνδυνη για τη ζωή.
Πολλοί άνθρωποι καταλήγουν πρώτα στα επείγοντα, πεπεισμένοι ότι πρόκειται για καρδιακό επεισόδιο. Η ιατρική εκτίμηση είναι πάντα σωστό βήμα· όταν αποκλειστεί οργανικό αίτιο, η ψυχολογική δουλειά έχει ξεκάθαρη κατεύθυνση.
Πώς εκδηλώνεται
Τα συμπτώματα εμφανίζονται ξαφνικά και κορυφώνονται συνήθως μέσα σε περίπου δέκα λεπτά.
- Ταχυπαλμία ή αίσθηση ότι η καρδιά «χτυπά δυνατά».
- Δύσπνοια, αίσθημα πνιγμού, σφίξιμο στο στήθος.
- Ζάλη, τρόμος, εφίδρωση, μούδιασμα, ρίγη ή κύματα ζέστης.
- Αίσθηση μη πραγματικότητας ή αποσύνδεσης από τον εαυτό.
- Φόβος ότι θα λιποθυμήσεις, θα χάσεις τον έλεγχο ή θα πεθάνεις.
Ο μηχανισμός του λανθασμένου συναγερμού
Το γνωσιακό μοντέλο του πανικού (Clark, 1986) περιγράφει έναν κύκλο: ένα σωματικό αίσθημα ερμηνεύεται καταστροφικά («παθαίνω έμφραγμα»), η ερμηνεία αυξάνει το άγχος, το άγχος εντείνει τα σωματικά συμπτώματα και ο κύκλος κλείνει μέσα σε δευτερόλεπτα.
Στη συνέχεια εμφανίζεται ο φόβος του φόβου: η αγωνία μήπως ξανασυμβεί. Έτσι αρχίζει η αποφυγή — μέσα μεταφοράς, κλειστοί χώροι, γυμναστική, το να είσαι μόνος — που περιορίζει σταδιακά τη ζωή και συντηρεί το πρόβλημα.
Τι περιλαμβάνει η θεραπεία
Η CBT για τη διαταραχή πανικού είναι από τις πιο καλά μελετημένες ψυχολογικές παρεμβάσεις και συνιστάται από τις κατευθυντήριες οδηγίες NICE.
- Κατανόηση του μηχανισμού: τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα και γιατί δεν είναι επικίνδυνο.
- Εντοπισμός των καταστροφικών ερμηνειών και έλεγχός τους στην πράξη.
- Διαφραγματική αναπνοή και ρύθμιση της υπεραερισμού, όπου χρειάζεται.
- Εσωτερική έκθεση σε σωματικά αισθήματα, ώστε να χάσουν την απειλητικότητά τους.
- Σταδιακή έκθεση στις καταστάσεις που αποφεύγεις.
- Κατάργηση των συμπεριφορών ασφαλείας και πλάνο πρόληψης υποτροπής.
Τι βοηθά τη στιγμή της κρίσης
Δεν υπάρχει «κόλπο» που τη σταματά αμέσως, υπάρχει όμως στάση που τη συντομεύει: να θυμηθείς ότι πρόκειται για λανθασμένο συναγερμό, να μην παλέψεις με τα συμπτώματα, να επιβραδύνεις την εκπνοή και να μείνεις εκεί που είσαι αντί να φύγεις. Η κρίση κορυφώνεται και υποχωρεί από μόνη της.
Συχνές ερωτήσεις
- Είναι επικίνδυνη η κρίση πανικού;
- Δεν είναι επικίνδυνη για τη ζωή, παρότι τα συμπτώματα είναι πολύ έντονα. Είναι σημαντικό να έχει προηγηθεί ιατρικός έλεγχος για αποκλεισμό οργανικών αιτίων.
- Πόσο γρήγορα φαίνονται αποτελέσματα;
- Πολλοί άνθρωποι νιώθουν ανακούφιση από τις πρώτες συνεδρίες, μόλις κατανοήσουν τον μηχανισμό. Η σταθερή αλλαγή απαιτεί συστηματική δουλειά με εκθέσεις.
- Θα χρειαστεί να κάνω πράγματα που φοβάμαι;
- Η έκθεση γίνεται σταδιακά, με συμφωνημένα βήματα και ποτέ χωρίς προετοιμασία. Εσύ ορίζεις τον ρυθμό.
Βιβλιογραφία
- Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461–470.
- NICE (2011, ενημ.). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113).
- Pompoli, A., et al. (2016). Psychological therapies for panic disorder: a network meta-analysis. Cochrane Database of Systematic Reviews.
- American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR).
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ψυχολογική εκτίμηση ή θεραπεία.
Θέλεις να το συζητήσουμε;
Είκοσι λεπτά στο τηλέφωνο, χωρίς χρέωση και χωρίς δέσμευση, για να δούμε αν ταιριάζουμε.